برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )
25
تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )
شكى نيست كه فعاليت بسيار وسيع و از قديم معروف در اين زمينه ، همان گونه كه در فرشهاى بزرگ قصرهاى ساسانى در تيسفون « 126 » - سلوكيه و يا در پارچههاى قيمتى البسه وجود خود را بيان داشته بود ، در اينجا نيز تصوير مشابهى ارائه مىدهد . « 127 » « احتمالا از روى اين واقعيت كه ابريشمبافى بيزانسى قرن 4 / 3 هجرى قمرى - 10 / 9 ميلادى كاملا براساس سبك ساسانى صورت مىگرفته است ، مىتوان اين نتيجه را گرفت كه در ابريشمبافى ايران نيز حد اقل تا قرن 3 هجرى / 9 ميلادى اشكال قديمى حفظ مىشده است . سبك اختصاصى ابريشمبافى اسلامى ابتدا در عصر سلجوقى ظاهر مىشود . » ( K . E . ) مسئله نقاشى كمى پيچيدهتر است ، بدان سبب كه ما نمىتوانيم دربارهء وجود نقاشيهاى مينياتور ساسانى اظهار نظر دقيقى بكنيم ، « 128 » حتى اگر يادآورى مكرّر نوشتههاى مصوّر گرانبها ( بهويژه نوشتههاى مانوى ) « 129 » و گسترش وسيع نقاشيهاى مينياتور عصر اسلامى ( كه در آغاز بهويژه براى تصوير متون عربى ، و بعد نيز براى تزيين آثار شعراء - فردوسى ، نظامى - به كار گرفته مىشد ) به روشنى نشان مىدهد كه كارها در اينجا بدون الگو نبوده است . همچنين كمتر فايده خواهد داشت هرگاه يادآور شويم زمانى را كه حجّاج در سال 89 ه / 708 م در جنگ به
--> ( 126 ) . در اين مورد رجوع كنيد به جزئيات ذكرشده در ابن اثير : الكامل ، ج 2 ، ص 201 - 199 و علاوه بر آن به : Minorsky , Geogr . F 622 . ( 127 ) . ابن خلدون ج 2 ، ص 58 تأكيد مىكند كه به كار بردن طراز ( رجوع كنيد به : Adolf Grohmann در EI , IV , 850 858 - و نيز جلد تكمله ( Erg . - Bd . , S . 265 - 267 از پادشاهان ايرانى نشأت گرفته است . ( 128 ) . Erdmann , Eber - Darst . 368 ; Hans Heinrich Schaeder : im Jahrbuch der Preuss . Kunstsammlungen 57 ( 1936 ) , S . 231 f . ( 129 ) . در آگاهى از احساس پيشرفتهء زيبايىشناسى مانى ، مديون پيروان او هستيم ، چرا كه اينان سنتهاى هنرى او در زمينهء تزيين كتاب را به خوبى حفظ كردهاند . رجوع كنيد به : Ugo Monneret de Villard : The relations of Manichaean art to Iranian art''im Survey III 1820 - 1828 ; Wilh . Bang kaup : Manichaische Miniaturen'' , im Museon XXXVII ( 1924 ) 1 / 2 , S . 109 - 115 als anzeige von Albert von Le Coq : Die manichaischen Miniaturen , ( Berlin 1923 ) ( Die buddhistische Spatantike in Mit - telasien , 2 ) .